PL EN

Adam Ważyk

Fot. Benedykt Jerzy Dorys

Adam Ważyk

Poemat dla dorosłych

posłuchaj
Czyta Piotr Czarnota, nagranie zrealizowane we współpracy ze Stowarzyszeniem Radiofonia.
przeczytaj
4.
Ze wsi, z miasteczek wagonami jadą
zbudować hutę, wyczarować miasto,
wykopać z ziemi nowe Eldorado,
armią pionierską, zbieraną hałastrą
tłoczą się w szopach, barakach, hotelach,
człapią i gwiżdżą w błotnistych ulicach:
wielka migracja, skudlona ambicja,
na szyi sznurek – krzyżyk z Częstochowy,
trzy piętra wyzwisk, jasieczek puchowy,
maciora wódki i ambit na dziewki,
dusza nieufna, spod miedzy wyrwana,
wpół rozbudzona i wpół obłąkana,
milcząca w słowach, śpiewająca śpiewki,
wypchnięta nagle z mroków średniowiecza
masa wędrowna, Polska nieczłowiecza
wyjąca z nudy w grudniowe wieczory…
W koszach od śmieci na zwieszonym sznurze
chłopcy latają kotami po murze,
żeńskie hotele, te świeckie klasztory,
trzeszczą od tarła, a potem grafinie
miotu pozbędą się – Wisła tu płynie.
Wielka migracja przemysł budująca,
nie znana Polsce, ale znana dziejom,
karmiona pustką wielkich słów, żyjąca
dziko, z dnia na dzień i wbrew kaznodziejom –
w węglowym czadzie, w powolnej męczarni,
z niej się wytapia robotnicza klasa.
Dużo odpadków. A na razie kasza.
5.
I tak się zdarza: brunatną kolumną
dym się wydziera z podpalonej sztolni,
chodnik odcięty, o podziemnej męce
nikt nie opowie, czarny chodnik trumną,
sabotażysta ma krew, kości, ręce,
sto rodzin płacze, płacze dwieście rodzin,
piszą w gazetach lub wcale nie piszą
i tylko dymy tam stargane wiszą.
6.
Na stacji kolejowej
panna Jadzia w bufecie
taka ładna, kiedy poziewa,
taka ładna, kiedy nalewa…
UWAGA! WRÓG PODSUWA CI WÓDKĘ!
Tu na pewno będziesz otruty,
panna Jadzia ściągnie ci buty,
taka ładna, kiedy poziewa,
taka ładna, kiedy nalewa…
UWAGA! WRÓG PODSUWA CI WÓDKĘ!
Nie jedź, chłopcze, do Nowej Huty,
bo po drodze będziesz otruty,
niech ustrzeże cię plakat wężowy
i w żołądku dorsz narodowy:
UWAGA! WRÓG PODSUWA CI WÓDKĘ!
zwiń

Adam Ważyk

(1905-1982) poeta, prozaik, eseista.
W latach 20. był związany z Awangardą Krakowską i współredagował „Almanach Nowej Sztuki”. Opublikował wtedy zbiory wierszy Semafory oraz Oczy i usta. Przed wybuchem II wojny światowej wydał m.in. powieść Mity rodzinne.
W trakcie wojny był związany z władzami radzieckimi, a także z Polskimi Siłami Zbrojnymi w ZSRR, dla których napisał słowa do Marszu 1. Korpusu. Po zakończeniu wojny współpracował z licznymi czasopismami kulturalnymi, m.in. „Kuźnicą” i „Nową Kulturą”. Pełnił także funkcję sekretarza Związku Zawodowego Literatów Polskich i brał czynny udział we wdrażaniu socrealizmu. W 1955 r. podjął się, jako jeden z pierwszych polskich intelektualistów, rozrachunku ze stalinizmem. Jego Poemat dla dorosłych wyznacza koniec obowiązywania socrealizmu w Polsce. W 1957 r. wystąpił z Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej na znak protestu przeciwko wstrzymaniu publikacji czasopisma „Europa”, która współredagował. W 1964 r. podpisał List 34 w sprawie ochrony wolności słowa. Angażował się też w obronę studentów wydalonych z Uniwersytetu Warszawskiego w 1968 r.
Ważyk był także tłumaczem, głównie poezji francuskiej. Przekładał m.in. poezje Apollinaire'a, Aragona, Cendrarsa i Jacoba, przyczyniając się do przyswojenia polszczyźnie dokonań francuskiej awangardy literackiej. (mj)
zobacz na mapie
Mapa
< przejdź do strony głównej