PL EN

Bronisław Szatyn

Bronisław Szatyn

Na aryjskich papierach

przeczytaj
Dochodziły odgłosy wybuchów pocisków armatnich, wyglądało na to, że walki toczą się gdzieś w naszych stronach. Ubrałem się ciepło i wyszedłem przed front. Nasz domek usytuowany był w kotlinie otoczonej górami. Patrzałem, jak z jednego szczytu na drugi biegną ognie. Gdyby nie gwizdy przelatujących pocisków i głuche dudnienie towarzyszące ich eksplozji, można by sądzić, że to bengalskie ognie. Widok, trzeba przyznać, był przepiękny. Siadłem na progu, gospodarz ulokował się obok, a po chwili przysunął się całkiem blisko, tak że czułem, iż drży. Objąłem go ręką jak dziecko. - Nie ma się czego bać – tłumaczyłem, starając się go uspokoić. Niech pan sobie wyobrazi, że jak to w bajkach opowiadają, dwaj wrogowie rzucają na siebie ogniem, a my się na to patrzymy. Całkiem jak w mieście teatrze. Te ognie z lewej strony są radzieckie, a te z prawej – niemieckie. - Skąd pan to wie? – zapytał zdziwiony. - To proste, Rosjanie naciskają na Niemców i pchają ich na zachód. Zresztą – dodałem – proszę spojrzeć na pociski tam na lewo. Jeden pędzi za drugim. Tworzą niemal pomost świetlny. To są radzieckie katiusze, jak niektórzy mówią – organki Stalina. Sieją ponoć okropne spustoszenie, Niemcy boją się ich potwornie.  

Na aryjskich papierach, Wydawnictwo Literackie, 1987
zwiń

Bronisław Szatyn

(1911-1987) – prawnik, pisarz, pamiętnikarz, dyplomata, agent nieruchomości. Bronisław Szatyn urodził się w zasymilowanej żydowskiej rodzinie w Przemyślu. W dzieciństwie miał polskich, żydowskich oraz ukraińskich przyjaciół. Po ukończeniu gimnazjum ukraińskiego w Przemyślu z wyróżnieniem, został studentem prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim. W Krakowie otworzył cieszącą się sukcesami kancelarię prawną. Obdarzony wyglądem „niesemickim”, jasnowłosy, mówiąc perfekcyjnie po polsku Szatyn postanowił przetrwać hitlerowską okupację Krakowa „na aryjskich papierach”, przyjmując tożsamość polskiego chrześcijanina. Większość wojny spędził pracując jako zarządca gospodarstwa rolnego u rodziny Potockich w Skawinie pod Krakowem. Wielu Żydów ocalało dzięki Potockim, u których pracowali. Szatyn także zdobył „aryjskie papiery” dla żony, rodziców oraz teściów. Z wyjątkiem matki, która zmarła z przyczyn naturalnych, cała rodzina Szatyna przeżyła niemiecką okupację, a jego żona nawet urodziła dwie córki! Po zakończeniu II wojny światowej Szatyn został członkiem polskiego korpusu dyplomatycznym i służył w Niemczech, Danii oraz Wenezueli. Ostatecznie osiedlił się w Kalifornii, gdzie odniósł oszałamiający sukces jako agent nieruchomości. W 1983 roku krakowskie Wydawnictwo Literackie wydało wspomnienia wojenne Szatyna pt. Na aryjskich papierach. Książka cieszyła się wielką popularnością i miała dwa polskie wydania. Wydano ją w Stanach Zjednoczonych jako A Private War oraz w Jugosławii pod tytułem Propusnica za Židova. Anglojęzyczne wydanie zostało opatrzone wstępem prof. Normana Daviesa, uważanego za największy autorytet w dziedzinie historii polskiej, i otrzymało entuzjastyczne recenzje na łamach „New York Review of Books” oraz „Slavic Review”. Od dłuższego czasu Stanley Kubrick pragnął zrealizować film o Zagładzie Żydów. Podobno rozważał ekranizację książki Szatyna. Z kolei kilku polskich reżyserów zaproponowało Szatynowi wersję filmową, jednak ten drugi był niezadowolony z proponowanych aktorów, którzy by go grali. Ze względu na świetne pióro Szatyna oraz licznych sytuacji, w których o mało włos uniknął śmierci, książkę się czyta jak dobrego thrillera.
zobacz na mapie
Mapa
< przejdź do strony głównej