PL EN

Diana Reiter

Diana Reiter

jedna z pierwszych kobiet architektek w Krakowie

posłuchaj
przeczytaj
T. Keneally, Lista Schindlera, 1993, tłum. Tadeusz Stanek
Szła w kierunku Amona z tą sztuczną elegancją, którą zawdzięczała mieszczańskim rodzicom i ich ambicjom kształcenia jej (…) w Wiedniu czy Mediolanie, by zdobyła zawód i skuteczniejsze barwy ochronne. Szła ku niemu, jakby jej i jego wykształcenie łączyło ich w bitwie z głupimi podoficerami i słabą fachowością esesowskiego inżyniera, który nadzorował kopanie fundamentów. (…) Podobno pokłóciła się pani z oberscharführerem Hujarem – powiedział Goeth. Potwierdziła skinieniem głowy. Herr Kommandant, sugerował ten gest, na pewno zrozumie to, czego ten idiota Hujar nijak pojąć nie potrafi.

– Trzeba ponownie wykopać cały fundament po tej stronie – powiedziała energicznie. (…) Argumentowała dalej, a Amon, przekonany że ona kłamie, kiwał głową. Uczono go, że nie wolno słuchać specjalisty – Żyda. Specjalista – Żyd jest z tej samej gliny co Marks, którego teorie godzą w moralność rządu, i Freud, który podważał moralność aryjskiego umysłu. Amonowi wydawało się, że nalegania tej kobiety stanowią groźbę dla jego osobistej moralności. (…)

Wezwał Hujara (…)

– Zastrzel ją. (…)

Hujar wziął dziewczynę za łokieć, by ją odprowadzić gdzieś w ustronne miejsce.

– Tutaj! – powiedział Amon. – Zastrzel ją tutaj! Na moją odpowiedzialność.

Husar wiedział, jak to się robi. Chwycił ją za łokieć, pchnął nieco przed siebie, wyjął z kabury mauzera i strzelił jej w kark.

Huk przeraził wszystkich, z wyjątkiem może samych oprawców i umierającej Diany Reiter. Padła na kolana i podniosła wzrok. To nie wystarczy, zdawała się mówić. Wiedzące spojrzenie w jej oczach przestraszyło Amona i jednocześnie usprawiedliwiło go. (…) Poza tym, unieważnienie zachodnioeuropejskiego dyplomu Diany Reiter miało swą wartość praktyczną: żaden budowniczy baraków czy dróg w Płaszowie nie będzie odtąd uważał się za niezbędnego przy wykonaniu zadania; jeśli Diana Reiter przy całej swojej fachowości nie potrafiła się uratować, to dla pozostałych jedyną szansą jest szybka, anonimowa praca.

T. Keneally, Lista Schindlera, 1993, tłum. Tadeusz Stanek
zwiń

Diana Reiter

(6 XI 1902, Drohobycz – 1943? Kraków), jedna z pierwszych kobiet architektek w Krakowie. W 1927 r. ukończyła Wydział Architektury Politechniki Lwowskiej. W latach 1928-1932 pracowała w Dyrekcji Okręgowej Robót Publicznych w Krakowie. Już w 1928 r. projekt, nad którym pracowała wraz z Z. Kowalskim i A. Moschenim, otrzymał III miejsce w konkursie na gmach Biblioteki Jagiellońskiej. W latach 1931-34 członkini Związku Architektów Województwa Krakowskiego, oraz Związku Inżynierów Żydów (od 1937). Do dziś istnieją dwa zaprojektowane przez nią budynki: przy ul. Beliny-Prażmowskiego 26 (1933-1935), oraz ul. Pawlikowskiego 16 (1939). Od sierpnia 1940 r. pracowała w biurze projektowym inż. Kazimierza Kulczyńskiego i wraz z matką mieszkała przy ul. Królewskiej, aż do utworzenia getta w marcu 1941 r. Jej wstrząsająca, tragiczna śmierć w obozie koncentracyjnym w Płaszowie na rozkaz Amona Goetha, została uwieczniona w wielu wspomnieniach Ocalonych z Holocaustu, oraz w filmie Lista Schindlera (1993).
zobacz na mapie
Mapa
< przejdź do strony głównej