PL EN

Tadeusz Kantor

fot. Konrad Pollesch www.pollesch.pl. Zdjęcie udostępnione dzięki uprzejmości autora

Tadeusz Kantor

PRZYSTAEK KOLEJOWY*

posłuchaj
przeczytaj
PRZYSTAEK KOLEJOWY*

Mała stacyjka... przy szlaku wiodącym w świat.
Daleki, nieznany i tajemniczy, pociągający...
Przy szlaku prowadzącym w wielkie życie...
Urzędnik kolejowy.

Niewiele o nim wiemy. Nie mówiono o nim w domu.
Może go nawet nie lubiano. Starano się o nim zapomnieć.
Ożenił się z chłopką...

Los rzucił go na tę marną i szarą posadę.
Sny o wielkości marzone w szkołach – nie skończonych –
Znikły... im dalej „jechał” w życie, siedząc na twardej
Drewnianej ławce trzeciej klasy – ciągle pociągi, kolej,
Stacyjki, tory...
I otępiałym wzrokiem czepiał się uciekającego życia, które
Monotonnie zamieniało się w przeszłość...

Tym okropniejsze stawały się tamte sny. Nieurzeczywistnione.
Był śmieszny. Mówił do siebie: gdzie jesteś, duszo mojej
Młodości. Dusza młodości!

Mówił: siedziałem na łóżku nad książką, lampa okopcona
Ćmiła się mętnym światłem, myślałem o wielkiej sławie,
Czułem w oczach gorączkę, w piersiach biło serce
Bardzo mocno, byłem natchnionym wieszczem, chodziłem
Szybko po małym pokoju, w sławie, wśród oklasków,
Upojony moją wielkością...
już nie słyszę tonów triumfalnego marsza...

A potem wspomnienia wielkiej, idealnej miłości
I ognie młodzieńczego serca...

Na końcu mała stacyjka kolejowa... na szlaku życia...

Gdzieś tam żył. Staszek. Staszek Milan.

W tym małym pokoju to byłem: JA.
Ze łzami myślałem o sobie.
Przyszłość musiała być tragiczna!
Szybko zamieniłem się w Staszka, w małego kolejowego
Urzędnika na małej stacyjce...

T. Kantor Przystanek kolejowy [w:] Wędrówka


Do tych luźnych uwag chcę dorzucić jeszcze
jedną. Niezwykle naiwne wydają mi się
powszechne dziś tendencje dzielenia Europy na
Zachód i Wschód.
Europa jest niepodzielna. Europa k u l t u r y.
W moim życiorysie żarliwe wchłanianie wielkiej
wiedzy o Bauhausie nakładało się na bezlitosną
hitlerowską eksterminację wielkich Apostołów Abstrakcji.
W roku 1938 wyrosły z Bauhausu mój
marionetkowy spektakl Śmierć Tintagilesa
Maeterlinka brzmiał jak Requiem.
W 1942, kiedy opracowując w Podziemnym
Teatrze spektakl Balladyna, niemal spowiadałem
się z moich grzechów Symbolizmu przed imponującym konfesjonałem
Rosyjskich
Konstruktywistów – w tym samym czasie
Wsiewołod Meyerhold mordowany był bestialsko przez stalinowskich
zbirów – a z nimi poeci,
artyści...
Najwięksi.
Oni wszyscy ginęli za Ducha Kultury Europejskiej.
Europa jest jedna!

Gdzieś na rozstajnych
drogach Czasu
musi istnieć „Cafe Europe”...
kogo tam nie ma...

Prawdziwa Europa.
Wieczna!
Spróbujcie tylko proponować
jakieś barierki
w tej „Cafe Europe”...

T. Kantor, fragment z Dalej już nic
zwiń

Tadeusz Kantor

(1915-1990) reżyser, malarz, scenograf, performer, założyciel teatru Cricot 2.

Urodził się w Wielopolu Skrzyńskim na Podkarpaciu, później mieszkał w Tarnowie. Od 1934 r. studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Od tego czasu pozostawał blisko związany ze środowiskiem teatralnym, pracował m.in. w Starym Teatrze.

W 1946 r. wziął udział w Międzynarodowej Wystawie Sztuki Współczesnej w Paryżu. W 1949 r. został usunięty ze stanowiska wykładowcy w Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Krakowie w wyniku oficjalnego wprowadzenia do Polski socrealizmu.

W 1955 r. wziął udział w wystawie-proteście przeciwko socrealizmowi w Domu Plastyków. Przyczyniło się to do powstania tzw. Grupy Krakowskiej II. W tym samym roku wraz z Marią Jaremą założył teatr Cricot 2, kontynuujący tradycje przedwojennego teatru awangardowego Cricot.

Cricot 2 zrywał z tradycjami teatralnymi i postulował zaangażowanie publiczności w działania sceniczne. Początkowo wystawiał dramaty Witkacego, później również oryginalne teksty Kantora. Do najsłynniejszych inscenizacji teatru należą spektakle: „Wariat i zakonnica” (1963), „Umarła klasa” (1975), „Wielopole, Wielopole” (1980).

Kantor organizował również happeningi, wystawiał tzw. „obiekty sztuki” oraz rzeźby w miejscach publicznych (m.in. słynne „Krzesło”, którego dwa egzemplarze stoją w Hucisku oraz Wrocławiu). Swoje prace prezentował m.in. w Nowym Jorku, Sztokholmie, Paryżu i Hamburgu.

Zmarł podczas prób do spektaklu „Dziś są moje urodziny”. Archiwizacją i dokumentacją dorobku Kantora zajmuje się Cricoteka, której nowa siedziba została otwarta przy ul. Nadwiślańskiej w Krakowie w 2014 r.

zobacz na mapie
Mapa
< przejdź do strony głównej