PL EN

Teatr Żydowski

Aktorzy i pozostali pracownicy Teatru Żydowskiego, zdjęcie udostępnione dzięki www.eilatgordinlevitan.com

Teatr Żydowski

Teatr Żydowski, istniejący w Krakowie od 1887 r., zainaugurował występy w budynku przy ul. Bocheńskiej 7 w 1910 r. (wzniesionym wg projektu Ferdynanda Lieblinga, Ignacego Jozuy Oberledera i Beniamina Torbe w 1908 r). W latach 1910–1939 na deskach teatru występowały gościnnie trupy z Polski i zagranicy, m.in. Molly Picon i Jakub Kalich, czy łódzka trupa Abe Kompaniejca. Wielokrotnie gościła tu znana Wileńska Trupa Mordechaja Mazo, prezentując m.in. swe arcydzieło, Dybuka S. An-skiego, Habima, a także Warszawski Żydowski Teatr Artystyczny Zygmunta Turkowa z Idą Kamińską. W 1926 r. powstało Towarzystwo Krakowski Teatr Żydowski, które doprowadziło, przy znacznym udziale krytyka Mojżesza Kanfera, do utworzenia pierwszego w historii Krakowa stałego teatru żydowskiego. Pierwszym dyrektorem był Jonas Turkow, który wystawił m.in. Daniela i Sędziów Wyspiańskiego. Gościnnym dyrektorem był tu także wybitny aktor Abraham Morewski, a z teatrem bardzo blisko związany był krakowski bard Mordechaj Gebirtig.


Chcemy zbudować teatr, który by szerokim warstwom ludowym w ich języku żydowskim dawał prawdziwie estetyczną karmę duchową, teatr, z którego sceny przemawialiby nasi rodzimi autorowie i ta cała bogata literatura dramatyczna zarówno narodu polskiego, jak i innych narodów, teatr, któryby był orędownikiem nowej kultury żydowskiej i nowoczesnej pod względem problemów ideowych i formy ich uzewnętrznienia scenicznego sztuki dramatycznej.

Chcemy zespolić wokół naszego ogniska wszystkich literatów, malarzy i innych artystów i stworzyć środowisko, atmosferę, w której coraz wyżej wznosi się żywa sztuka…

(Z Odezwy Krakowskiego Teatru Żydowskiego, 1926)

Stał się (…) w Krakowie – cud. Istnieje Teatr żydowski, teatr stojący na artystycznej wyżynie, ożywiony szlachetnym zapałem, rwący się do twórczej pracy. (…) Teatr żydowski żyje w Krakowie i żyć będzie, bo za nim oświadczyła się żydowska ulica. (…) Teatr żydowski w Krakowie przebił mury obojętności (…) stoi za nim zwarta falanga przyjaciół, którzy nie pozwolą mu zginąć.

(M. Kanfer, „Nowy Dziennik,” 1926, nr 248, tłum. Mirosława Bułat)

Los rzucił mnie na sezon zimowy 1927/1928 do Krakowa.

Zacząłem w październiku. Skompletowałem zespół z młodych utalentowanych aktorów. Komitet wyremontował według mojego planu i uwag teatrzyk przy ul. Bocheńskiej. (…) Wprowadziłem specjalną sygnalizację świetlną przed podniesieniem kurtyny, która musiała sprawić, że wstrzymano oddech na parę minut przed rozpoczęciem. (…) I mogę powiedzieć, że osiągnąłem cel: buda przy ul. Bocheńskiej stała się świątynią! Twarze wokół nas promieniały podziwem i uznaniem; czuło się atmosferę „czaru,” atmosferę „cudu,” doświadczenia nieoczekiwanego w tych ciasnych ścianach (…). Zespół pracował – mało powiedzieć „gorliwie”! Iskry tryskały z młodzieńczych serc!

(Abraham Morewski, Ahin un curik, 1963, tłum. Mirosława Bułat)

zobacz na mapie
Mapa
< przejdź do strony głównej